Konsejas de Shelly
- Daniel Santacruz
- Jun 8
- 11 min read
Updated: Jun 9

El tio Behor i las paras sekas
Por Shelly Swed
English and Spanish below
Una tadre de invierno mos sono la puerta de kaza. Moravamos serka de la Kula, en Galata Yüksek kaldırım, Estanbol. Teniya kaji sesh o syete anyos porke me espantava de ir fista la fin del koridor aleskuro, yamava a mi ermano ke teniya mueve anyos.
Oyi la boz de mi Mama:
—I deke no avrish esta puerta? Demandá ken es ke vino!
Mi ermano i yo demandimos:
—Ken es?
Oyimos la boz konosida del tio Behor, de Brusa. Avrimos la puerta kon grande alegria i åvimos ke ayi estava el tio Behor kon su palto de lana, chapeo Borsalino, kon su validjika ke vino a kedarse ande mozotros por unos kuantos diyas.
Pishin le bezimos la mano komo se uzava al tiempo, malgrado ke a mi no me plaziy porke tenia unas manchas blankas en las manos. Se riyiya kada vez de ver la ekspresyon de mi kara. El tio Behor tenia una golor muy spesiyal ke me akodro asta oy, una golor de rozas mesklada kon malep*.
—Vino el tio Behor!
Despues ke ya lo saludimos mos entrimos al salon. Se kito el palto i el chapeyo, se asento en el fotolyo i mos konto ke vino para azer echo a Estanbol por dos diyas komo lo aziya de vez en kuando. Pishin avrio su validjika i empeso a kitar lo ke trusho: Kaymak**, la manteka delisyoza, miel, todo kozas de Bursa. Mi madre lo remersio i tomo todo i lo metio en el frijider. Esto todo lo komiyamos avagariko avagariko kon gusto chupandomos los dedos. El tio Behor merka va ropas para vistidos i fostanes para su botika i al mizmo tiempo vendiya i merkava oro i trokava paras en la mizma botika.
Dospues ke ya mos konto todo lo ke se pasava en Bursa i de la tia Lusi, ermana de mi padre, ke no kazo fista los 40 anyos, malgrado ke era una ermoza muchacha, por modo ke no teniya dota para dar. Kuando mis paryentes se kazaron mi padre tomo la dota de mi madre i se la dyo a su ermana i le toparon al tio Behor, ke era bivdo kon dos ijas i un ijo ke bivian en Estanbol. Al tio Behor le plaziya kedarse kon mozotros en el sentro de Estambol, al lugar de vijitar a sus ijos.
Avlimos, kontimos, komimos i bevimos fina ke se izo bastante tadre. Mos echimos kada uno en muestras kamaretas. El tio Behor se vistiya su pijama i se echava en la kama ke le aparejavamos en el salon.
A la demanyana, yo me esperti temprano i me fui a ver al tio Behor. El vistyendose, vide una koza misterioza i mis ojos se avriyeron kon muncha kuryozidad. El tio se estava embrujandose kon un kushak de lana, ancho i muy largo, en kada bolte se estava metyendo un bankoto i unas kuantas paras de oro.
En primero el me miro seryozamente, komo si apanyi su sekreto. Dospues se riyo i me amostro komo guadrava las paras en kada bolte, fina ke ya avia inchido todo sovre su tripa, paresyendo mas godriko de lo ke era.
Metyendo su dedo enriva de sus mushos me sinyo de kayades. Agora ke ya partajavamos su sekreto ande guadrava las paras, kito de su aldikera sinko liras para ke este kayada.
Lo miri en la kara i me fuyi kon las paras en la mano. Me kedi kayada fina ke el tio Behor salyo a la kaye. Kuando se esperto mi ermano le amostri las paras, me demando:
—De ande topates esto?
Le konti todo lo ke aviya visto!
—Ven, miraremos si ay mas paras en la validjika.
Kuryozita de kreyaturas, avrimos la validjika i vimos mas banknotes.
Yo, ke teniya una kupa de leche i una revanada de manteka kon miel de Brusa en las manos, ensupito vazyi todo enriva de las paras!
Mos mirimos los dos.
—Ke vamos azer agora?
Si se lo kontamos a la mama mos va gritar, si se lo kontamos al tio, barminam ken save ke mos azera! Desidimos de enkolgar las paras a enshuar kon trankas, ke estavan en el sesto en la tarasa. Topi una kordela i la atimos debasho de la kama del tio en el salon, en kolgandolas para ke se seken.
El diya entero estuvimos kayadikos, pensando komo vamos arekojer estas paras i meterlas a su lugar sin ke mos veygan los musafires asentados o mi granmama Estreya aprontandose a meldar el jurnal Istanbul, al kual era abonada i ke meldava kada tadre en su fotolyo. Mi madre ya estava desinando los manteles de ashuar, ke era su echo, en la meza del salon. En supito mi ermano grito i yamo a mi mama del banyo:
—La huente se incho, la pila yena de agua. Mama, ven mira lo ke afito ay agua en basho! La huente, no puedo serrarla!
Esto ke oyeron mi mama i grandmama koryeron a ver lo ke afito. Mi ermano torno en koryendo al salon i me disho:
—Pishin, entra debasho de la kama, vamos arekojer las paras enkolgadas ke ya estan sekas.
Parvinimos a enderecharlas arientro de la validjika sin aferrarmos.
El tio Behor i mi padre tornaron del echo kansados i bolados kontandomos lo ke izyeron diya entero. Mi madre konto lo ke afito. Mi ermano i yo, kayadikos, mos fuimos a echar. La demanyana kuando mos espertimos, el tio Behor, su validjika en la mano, estava pronto para tornar a Bursa.
–Ayde, mos veremos en serka. Sanos ke estesh i mersi muncho.
Dospues me izo de ojiko i un pilishko chiko de amistad en la karika. Kuando se fue le dishe a mi ermano:
—Tomimos un reflo de repozo kuando mos se alevanto un pezgo del korason. Kaminos de leche i miel ke tenga.
———————————————-
* Polvo del kueshko de serezas.
———————————————-
La otora mora en Yerushalayim.
__________________________________________________________________________________
Uncle Behor and the dry money
By Shelly Swed

One winter afternoon someone knocked on our door. We lived near the Tower, in Galata Yüksek Kaldırım, in downtownå Istanbul. I was six or seven years old and was scared to go to the end of the dark hallway in our house, so I called my brother, who was nine years old.
I heard my mother's voice:
—Why aren't you opening the door? Ask who's here!
My brother and I asked:
—Who is it?
We heard the loud voice of Uncle Behor, who lived in Bursa. We opened the door with great joy and saw him standing there with his woolen coat, Borsalino hat, and suitcase, who came to stay with us for a few days.
We immediately kissed his hand as was the custom in those days, but I didn't like it because he had white spots on his hands. He laughed every time he saw the expression of my face. Uncle Behor had a unique smell—a mix of roses and malep*—that I remember even today..
—Uncle Behor is here!
After we greeted him, we went to the living room. He took off the coat and the hat, sat in an armchair and told us that he came to do business in the city for two days, as he did from time to time. He immediately opened his suitcase and started taking out what he brought: kaymak**, honey, everything made in Bursa. My mother thanked him and put everything in the fridge. We slowly ate all this with pleasure, licking our fingers. Uncle Behor bought suits and dresses for his store, and at the same time sold and bought gold and exchanged money.
He then he told us what was happening in Bursa and about Aunt Lusi, my father's sister, who didn't get married until she was forty because she had no dowry, even though she was beautiful. When my parents married, my father took my mother's dowry and gave it to his sister, whom they married to Uncle Behor, a widower with two daughters and a son in Istanbul. He was happy to stay with us, instead of visiting his own children.
We talked, shared stories, ate and drank until it got quite late, and then we each went to our rooms to sleep. Uncle Behor put on his pajamas and lay down on the bed we had prepared for him in the living room.
In the morning, I woke up early and went to see him. As he was getting dressed, I saw something mysterious, and my eyes opened with great curiosity. He was adjusting a wide and very long woolen kushak***, and in each loop he would put a bill and a few gold coins.
At first, he looked at me seriously, as if I had discovered his secret. Then he laughed and showed me how he was putting the coins in each loop, until he had already stuffed everything around his belly, looking fatter than he was.
Bringing his finger to his lips, he signaled me not to say a word. Now that he and I had already shared the secret where he hid his money, he took out five liras from his pocket and gave them to me so I wouldn't talk.
I looked him straight in the eyes and left with the money in my hand. I remained silent until he left the house. When my brother woke up, I showed him the money. He asked:
—Where did you get that?
I told him everything I had seen,
—Let’s go, we'll see if there is more money in the suitcase!
With the curiosity of a children, we opened it and saw more bills.
By accident I spilled the glass of milk I was drinking and dumped a slice of kaymak over the money!
We both looked at each other.
—What are we going to do now?
If we tell Mother, she'll scream, if we tell Uncle Bohor, God forbid what he’ll do! Thus, we decided to hang the money on a string under his bed to dry.
We didn’t say a word during the day, but we spent the time thinking about how to take the money from the string and put it in the suitcase without the guests or Grandma Estreya noticing, as she was about to start reading Istanbul, the newspaper to which she subscribed and read every afternoon in her chair. My mother was already laying out tablecloths for a dowry, which was her job, on the living room table. Suddenly, my brother shouted and called my mother from the bathroom:
—The sink is overflowing, the basin is full of water. Mama, come see what's happening, there's water in the basin! The sink's overflowing, I can't turn it off!!
As my mother and grandmother heard this and ran to see what was happening, my brother came running back to the living room and told me:
—Quick, go under the bed, let's take the bills that are already dry!
We managed to put them in the suitcase without getting caught.
Uncle Behor and my father returned from work, tired and exhausted, and told us about their day. My mother spoke about what had happened. Without saying anything, my brother and I went to bed. In the morning, when we woke up, Uncle Behor, his suitcase in hand, was ready to return to Bursa.
—Come on, we'll see each other soon. Stay healthy and thank you very much for everything.
Then he winked at me and pinched my cheeks. As soon as he left, I said to my brother:
—We need a break. A weight was just lifted from our shoulders. Have a good trip, uncle Behor.
__________________________________
*A powder made from cherry pits.
** Soft cream cheese that can be spread on bread, popular in Turkey, Central Asia as well as in the Balkan countries.
*** Sash used as a belt.
__________________________________
The author lives in Jerusalem
Translated by Daniel Santacruz
__________________________________________________________________________________

El tío Behor y el dinero seco
Por Shelly Swed
Una tarde de invierno, alguien llamó a nuestra puerta. Vivíamos cerca de la Torre, en Galata Yüksek Kaldırım, en el centro de Estambul. Yo tenía seis o siete años y me daba miedo ir hasta ell fin del oscuro pasillo de nuestra casa, así que llamé a mi hermano, que tenía nueve.
Oí la voz de mi madre:
—¿Por qué no abren la puerta? ¡Pregunten quién es!
Mi hermano y yo preguntamos:
—¿Quién es?
Oímos la voz fuerte del tío Behor, que vivía en Bursa. Abrimos la puerta con gran alegría y lo vimos allí de pie, con su abrigo de lana, su sombrero Borsalino y su maleta. Había venido a quedarse con nosotros unos días.
Enseguida le besamos la mano, como era costumbre en aquellos tiempos, pero a mí no me gustaba porque tenía manchas blancas en las manos. Se reía cada vez que veía mi expresión. El tío tenía un aroma único —mezcla de rosas y malep*— que aún recuerdo hoy.
—¡El tío Behor está aquí!
Después de saludarlo, fuimos a la sala. Se quitó el abrigo y el sombrero, se sentó en un sillón y nos dijo que venía a la ciudad por dos días para hacer negocios, como solía hacer de vez en cuando. Inmediatamente abrió su maleta y empezó a sacar lo que traía: kaymak**, miel, todo hecho en Bursa. Mi madre le dio las gracias y lo guardó todo en el refrigerador. Poco a poco, lo comimos todo con gusto, chupándonos los dedos. El tío Behor compraba trajes y vestidos para su tienda, y al mismo tiempo compraba y vendía oro y cambiaba moneda.
Luego nos contó lo que estaba pasando en Bursa y sobre la tía Lusi, hermana de mi padre, que no se casó hasta los 40 años porque no tenía dote, a pesar de ser muy hermosa. Cuando mis padres se casaron, mi padre tomó la dote de mi madre y se la dio a su hermana, a quien casaron con el tío Behor, un viudo con dos hijas y un hijo en Estambul. Él estaba feliz de quedarse con nosotros en lugar de visitar a sus propios hijos.
Charlamos, compartimos historias, comimos y bebimos hasta bien entrada la noche, y luego cada uno se fue a su habitación a dormir. El tío se puso el pijama y se acostó en la cama que le habíamos preparado en la sala.
Por la mañana, me desperté temprano y fui a verlo. Mientras se vestía, vi algo misterioso y abrí los ojos con gran curiosidad. Se estaba ajustando un kushak*** de lana ancho y muy largo, y en cada vuelta metía un billete y algunas monedas de oro.
Al principio, me miró seriamente, como si hubiera descubierto su secreto. Luego se rió y me mostró cómo metía las monedas en cada vuelta, hasta que ya se había llenado la barriga, lo que le hacía parecer más gordo de lo que era.
Llevándose el dedo a los labios, me indicó que guardara silencio. Ahora que ya habíamos compartido el secreto de dónde escondía su dinero, sacó cinco liras del bolsillo y me las dio para que no dijera nada.
Lo miré fijamente a los ojos y me fui con el dinero en la mano. Permanecí en silencio hasta que se marchó de la casa. Cuando mi hermano despertó, le enseñé el dinero.
Preguntó:
—¿De dónde sacaste eso?
Le conté todo lo que había visto.
—¡Vamos, veamos si hay más dinero en la maleta!
Con la curiosidad de niños, la abrimos y vimos más billetes.
¡Sin querer, derramé el vaso de leche que estaba bebiendo y tiré una rebanada de kaymak sobre el dinero!
Nos miramos el uno al otro.
—¿Qué vamos a hacer ahora?
Si se lo contamos a mamá, gritará; si se lo contamos al tío Bohor, ¡Dios no quiera lo que hará! Así que decidimos colgar el dinero de una cuerda debajo de su cama para que se secara.
No dijimos ni una palabra durante el día, pero pasamos el tiempo pensando en cómo sacar el dinero de la cuerda y meterlo en la maleta sin que los invitados ni la abuela Estreya se dieran cuenta, ya que estaba a punto de empezar a leer Estambul, el periódico al que estaba suscrita y que leía todas las tardes en su sillón. Mi madre ya estaba extendiendo los manteles para una dote, que era su trabajo, sobre la mesa del salón. De repente, mi hermano gritó y llamó a mi madre desde el baño:
—¡El lavabo se está desbordando, está lleno de agua! ¡Mamá, ven a ver qué pasa, hay agua en el lavabo! ¡Se está desbordando, no puedo cerrarlo!
Al oír esto, mi madre y mi abuela corrieron a ver qué ocurría, mientras mi hermano volvía corriendo a la sala y me decía:
—¡Rápido, métete debajo de la cama y tomemos los billetes que ya están secos!
Conseguimos meterlos en la maleta sin que nos vieran. El tío Behor y mi padre regresaron del trabajo, cansados y agotados, y nos contaron cómo les había ido el día. Mi madre habló de lo sucedido. Sin decir nada, mi hermano y yo nos fuimos a la cama. Por la mañana, al despertar, el tío con su maleta en mano, estaba listo para regresar a Bursa.
—Vamos, nos vemos pronto. Cuídense y muchas gracias por todo.
Luego me guiñó un ojo y me pellizcó las mejillas. En cuanto se fue, le dije a mi hermano:
—Necesitamos un respiro. Nos hemos quitado un gran peso de encima. ¡Que tengas un buen viaje, tío Behor!
_________________________________
* Polvo hecho de semillas de cereza.
** Queso crema suave para untar en pan, popular en Turquía, Asia Central y los Balcanes.
*** Faja usada como cinturón.
_________________________________
La autora vive en Jerusalén.
Traducido por Daniel Santacruz.
June 7, 2026
7 de junio 2026.



Comments